Jamaer architecten

Ethias Arena plaatst Hasselt op internationale show- en sportkaart

Pers | TYPE: Cultureel, Openbaar | gepost op: 30-10-2004
BRON: BOUWEN AAN VLAANDEREN - jaargang 5 - nummer 3 - 2004

Ethiasarena plaatst Hasselt op internationale show- en sportkaart

Nog geen eindpunt voor uitbreiding van de Grenslandhallen

Een bezoekerscapaciteit van 21.000 personen, een lengte van 136 meter, een dakoppervlakte van 1,5 ha, een vloeroppervlakte van 22.235 m², 300 km elektrische bekabeling en een totaal vermogen van 3.000 ampère.  De technische gegevens van de nieuwe Ethiasarena zijn werkelijk indrukwekkend, zeker wanneer je weet dat er slechts een half jaar lag tussen de eerste spadesteek en de officiële opening.  De sceptici hebben alleszins ongelijk gekregen.  Met deze multifunctionele evenementenhal heeft Hasselt er een belangrijke aantrekkingspool bij gekregen.  Dat vormt trouwens geen eindstuk voor de Grenslandhallen.  Op dit ogenblik is de nieuwe centrale inkomhal nog in uitvoering en op het einde van dit jaar wordt gestart met de werken aan Indoor Plopsaland.

De Ethiasarena vormt een uitbreiding van de bestaande Grenslandhallen, maar vertegenwoordigt met een totale oppervlakte van 13.600 m² drie maal de oppervlakte van het bestaande gebouw.  Gelijktijdig met de evenementenhal werden ook een studio en een plaza gerealiseerd.  Het totale concept was in handen van het bureau van de Hasseltse architect Marc Jamaer die goed anderhalf jaar geleden ook de plannen uittekende van de nieuwe toneeltoren.
Bij het ontwerp van de toneeltoren hanteerde hij nog dezelfde vormentaal als die van de oorspronkelijke hallen, voor deze uitbreiding is hij daar volledig van afgeweken.  Dat heeft alles met de omvang te maken.  “Bij de toneeltoren was de extra oppervlakte in vergelijking met de bestaande hallen zo gering dat het weinig zin had om de concurrentie aan te gaan met het oorspronkelijke gebouw.  Voor deze uitbreidingen lagen de kaarten heel anders en was de bestaande architectuur niet bepalend voor de uitbreiding.  Integendeel.  Er wordt nog een nieuwe inkompartij gecreëerd – momenteel nog in uitvoering – waardoor de gebouwen van de jaren ’80 visueel geïntegreerd worden in deze uitbreiding”.

Multifunctioneel
Merkwaardig aan deze architectuuropdracht was dat de bepaling van het bouwprogramma eveneens werd toevertrouwd aan de architect.  Gedurende een half jaar werd, als voorbereiding op het ontwerp, in samenspraak met de bouwheer, een studie gemaakt van de noodzakelijke functies die in het gebouw dienden voorzien te worden.  Uit de studie van het bouwprogramma bleek dat multifunctionaliteit een essentiële eis was.  Dat werd vertaald in een aaneenschakeling van nieuwe ruimtes die elk apart gebruikt kunnen worden, maar ook elkaar kunnen ondersteunen voor grotere evenementen.  Daardoor kunnen de Grenslandhallen zowel het decor vormen van kleinschalige plaatselijke organisaties als van massaspektakels waar geïnteresseerden uit hele Euregio en zelfs daarbuiten op afkomen.  Met een maximale capaciteit van 21.000 toeschouwers stelt de Ethiasarena zich immers op ongeveer dezelfde hoogte als Flanders Expo.  De nieuwe inkom werd zodanig ontworpen dat elke ruimte (zowel de nieuwe als de bestaande gebouwen) onafhankelijk van de andere ruimten bereikbaar is, maar dat bij een totaalevenement de nieuwe inkom als één grote inkomhal kan worden aangewend.
Hoewel het belang van de plaza en de studio niet onderschat mag worden, vormt de Ethiasarena toch hét huzarenstuk en hét nieuwe visitekaartje van de Grenslandhallen en van de stad Hasselt.  Omwille van het strakke budget was er hoegenaamd geen ruimte voor allerhande tirlantijntjes, toch oogt de hal ondanks zijn grote afmetingen toch erg fraai.
Het komt zeker niet over als een koel gebouw dat je als toeschouwer overdondert zoals wel het geval is bij gelijkaardige ‘evenementen-bunkers’.  Dat heeft alles te maken met het gebogen dak, een optie die volgens Marc Jamaer niet alleen esthetische voordelen biedt.  “Ook vanuit puur economisch oogpunt, was een gebogen dakvolume de interessantste optie”, legt de architect uit.  “Voor bepaalde evenementen is er op bepaalde plaatsen een vrije hoogte vereist van 20 meter.  Als je dat gaat realiseren in een balkvormig volume zou dat veel te grote proporties aannemen hetgeen zou resulteren in veel verloren volume, meer geveloppervlakte en hoger energieverbruik.”
Gezien de grote overspanningen die hier vereist waren, ligt een metalen constructie natuurlijk voor de hand (zie kaderstuk).  De dakconstructie is stevig genoeg om er een constructie van 50 ton aan te hangen, hetgeen voor sommige optredens en shows een vereiste is.
De vrije ruimte boven de spanten was voldoende groot om er een passerelle in te voorzien die techniekers, beveiligd door lifelines, kunnen gebruiken om bepaalde zaken te bevestigen aan de dakconstructie.
Omdat de verwachtingen over de evenementen die hier zullen plaats vinden hoog gespannen zijn, werd er ook bijzondere aandacht besteed aan het geluidscomfort.  Er zit bijna 4 ha geluidsisolatie in de gebouwen, vooral in het dak.  Achter de geperforeerde wandplaten bevindt zich een zachte akoestische isolatie die het geluid absorbeert.  Bij een volle zaal schommelt de akoestiek tussen 1,5 en 2,8.  (nvdr Bij 1 is er helemaal geen weerklank).  Niet slecht als je weet dat een “intieme” zaal zoals de Muntschouwburg een akoestiek heeft van 2,2.

Studio, plaza en nieuwe inkom
De studio meet 45 bij 42 meter en heeft een vrije hoogte van 12,5 meter.  Deze zal vooral gebruikt worden als fuifbunker, maar kan daarnaast ook aangewend worden voor beurzen of als ondersteuning van de Ethias Arena.  Hier werd extra aandacht besteed aan de geluidsisolatie en de brandstabiliteit.  Vandaar dat het onderste deel gerealiseerd werd in beton.  Dat beton reikt één meter hoger dan de omliggende gebogen daken zodat er geen gevaar is voor brandoverslag.  De Plaza (78 x 18 meter), eveneens een uitgestrekte ruimte, vormt de verbinding tussen de arena en de studio. 
Zij zal fungeren als centrale hal voor evenementen die in één van de twee andere vertrekken plaatsvinden, maar kan daarnaast ook afzonderlijk gebruikt worden.  Centraal tussen deze vertrekken bevindt zich een toiletgroep die vanuit alle richtingen bereikbaar is.  Door de nieuwe inkom, die nog in uitvoering is, zal het nadien ook mogelijk zijn gelijktijdig zowel de arena, studio als de bestaande gebouwen te gebruiken voor verschillende activiteiten die gelijktijdig plaatsvinden.

Met deze multifunctionele evenementen hal heeft Hasselt er een belangrijke trekpleister bijgekregen.

Technieken
Wat de technieken betreft werden in dit project ook alle registers opengetrokken zoals blijkt uit het kaderstuk met de cijfers.  Het ontwerp van de technieken werd uitgevoerd door architect Jamaer, de technische uitwerking werd door hem toevertrouwd aan Libost-groep uit Hasselt dat ook de veiligheidscoördinatie voor zijn rekening nam.
Om de zuiverheid van de gebogen dakvorm te vrijwaren werd er reeds bij het ontwerp gedacht aan het weglaten van de noodzakelijke rookluiken die immers het dak zouden ontsieren.  Een rook- en warmte afvoersysteem d.m.v. 8 ventilatoren die een capaciteit hebben van 1.200.000 m²/h luchtafvoer werd geïntegreerd in het stalen gebinte van de dakconstructie.  Op deze manier blijft de vrije ruimte onder de spanten bewaard.  Een systeem dat volgens de architect uniek is in België.  Omdat er zo veel volk over de vloer komt, was koeling hier belangrijker dan verwarming.  Tussen de studio en de arena bevindt zich een centrale technische ruimte met gasgestookte luchtgroepen.  Omdat de verschillende onderdelen ook apart moeten gebruikt kunnen worden, werd er niet geopteerd voor één centrale verwarming, maar wel voor een eigen HVAC-systeem per aparte ruimte.  Vermits de Ethiashal ook zal ingeschakeld worden voor beurzen, werden in de betonnen vloer leidingkanalen geïntegreerd.

Vakantiewerk voor de aannemers
Voor Cosimco vormde het een niet te onderschatten uitdaging om op slechts 6 maanden tijd (van 15 maart tot 15 september) een dergelijk grootschalig gebouw te realiseren.  Uitstel was onmogelijk, gezien het contract dat was afgesloten voor het WTA-tornooi.  Dankzij een nauwgezette planning, een driedubbele werfbezetting – ook tijdens het bouwverlof – en een goede samenwerking met de vooral Limburgse onderaannemers heeft Cosimco de klus op tijd kunnen klaren.
“Onze eigen mensen en ook de onderaannemers waren heel gemotiveerd om dit project tot een goed einde te brengen”, vertelt projectleider Bart Hasenbroekx.  “Ze hebben er dan ook niet moeilijk over gedaan dat ze tijdens het bouwverlof moesten doorwerken.  Het vergde vooral veel coördinatiewerk om de planning strikt te kunnen respecteren.  Gelukkig maar dat er niets fout gelopen is, want in het programma zat werkelijk geen enkele speling”.
Cosimco, gevestigd in Kontich, is één van de weinige Antwerpse bedrijven die regelmatig actief zijn in Limburg.  In Hasselt heeft Cosimco onder meer het Kinepolisgebouw gerealiseerd en een aantal grote kantoorcomplexen zoals het Vlaams Huis en de Ethiasgebouwen.  Met de bouw van de Ethiashal was Cosimco zeker niet aan zijn proefstuk toe in de amusementssector.  Eerder was Cosimco ook aan het werk in Flanders Expo in Gent en in het Sportpaleis in Antwerpen.

Gebogen aluminium dak als blikvanger
Als de Ethias-arena zich op één punt onderscheidt van soortgelijke evenementenzalen zoals Flanders Expo is het wel door het gebogen metalen dak.  Hierdoor komt het gebouw minder bruusk over en ook binnenin geeft dit een aangenamer gevoel.  Bovendien bood dit ook belangrijke financiële voordelen zoals Marc Jamaer elders in dit artikel uitlegt.
De constructie van dit gebogen dak was in handen van de firma Toes Montage dat ook de stalen dakplaten voor de platte daken boven de inkompartij, de Plaza, de Agora en de gangen geleverd en geplaatst heeft.  “Het betreft hier sendzimir verzinkte stalen dakplaten die aan de zichtzijde voorzien zijn van een zwartkleurige coating.  Hierdoor ontstaat er een “Basic” uitstraling en is een plafond niet meer nodig”, aldus H.J. Toes.
Het gebogen dak van de arena – goed voor een oppervlakte van 11.000 m², kent een meerlagige opbouw met aan de onderzijde een onderdak van sendzimir verzinkte stalen dakplaten, voorzien van een perforatie die speciaal ontwikkeld werd om de akoestiek in de Arena te perfectioneren.  Op de dakplaten heeft Toes Montage 30 mm akoestische steenwolplaten met een persing van 35 kg/m² aangebracht.  Daarop werd een dampscherm aangebracht bestaande uit een 100% dampdichte folie van 1,2 mm.  Op die manier wordt condensvorming in het isolatiepakket voorkomen.  Over deze folie heeft Toes Montage een glaswoldeken dikte (100 mm persing 14,5 kg/m²) aangebracht waardoor er een Rc-waarde van 2,5W/M2K gecreëerd wordt.  Deze isolatie wordt door het felsdak gecomprimeerd tot 80 mm dikte.  Deze isolatie voorkomt condensvorming onder de felsbanen.  De eigenlijke “regenjasé is door Toes Montage uitgevoerd door middel van een aluminium felsdak van Corus Aluminium Building Service België.  Het felsdak (dikte 0,9 mm) is voorzien van een prepatineerlaag die een extra duurzame bescherming vormt.  De felsbanen zijn gemonteerd op geëxtrudeerde aluminium clipsen voorzien van een thermovoet die gemonteerd werden op de stalen onderplaten door middel van speciale “Hucknagels”.  Deze nagels, gekenmerkt door een enorme uittrekwaarde, worden veel toegepast in de vliegtuigindustrie.  Een groot voordeel van de felsbanen is het niet toepassen van bevestigingsmiddelen.  De felsbanen lengte 104 m² schuiven over de clipsen.  De uitzetting van de felsbanen tot lengte 104 m² tpv. De goten is ± 60 mm.
De felsbanen zijn gewalst op de bouwplaats in 5 dagen tijd.  Ook de aluminium goten (dikte 1,5 mm, maximale lengte 6000 mm) werden geleverd en geplaatst door Toes Montage.  Toes Montage heeft het volledige werk gerealiseerd in 13 weken met gemiddeld 25 monteurs.
“Zonder de perfecte samenwerking met aannemer Cosimco, architect Jamaer en Corus België zou deze “recordtijd” niet mogelijk geweest zijn”, meent H.J. Toes. Tekst : Rik Neven.

De Ethiasarena in cijfers

Totale capaciteit : 21.000 mensen

Parkeercapaciteit : 3.150 voertuigen
Ethiasarena : 136 m lang, 100 m breed, 24,5 m hoog
Vrije overspanning : 87 m
Totaalgewicht constructie : 1500 ton
1,5 ha aluminium dak
22.235 m² betonnen vloeroppervlakte
40 km glasvezelleidingen
300 km elektrische bekabeling
13 km bekabeling computernetwerk
3 blokken van telkens 100 toiletten
415 deuren
120.000 schroeven en bouten
Plaza : 78 m lang, 18 m breed, 7 m hoog
Studio : 45 m lang, 42 meter breed, 16,2 m hoog


Technische fiche
Bouwheer : vzw Grenslandhallen (Hasselt)
Volledige architectuuropdracht : Jamaer Architecten (Hasselt)
Hoofdaannemer : Cosimco (Kontich)
Staalconstructie : CSM (Hamont-Achel)
Elektriciteitswerken : E.L. Systems (Zonhoven)
Klimatisatie : Imtech (Alken)
Aluminium dakbekleding : Toes Montage (Schagen, NL)
Traditionele verwarming : Thoelen Sanitair (Kortessem)
Rook- en warmteafvoer : Borzee (Lummen)
Buitendeuren en –ramen : KMW (Houthalen)
Toegangspoorten : ADK (Kinrooi)
Beton : Readymix (Hasselt)
Binnenschrijnwerk : Albrechts (Maasmechelen)
Gevelbeplating : Schriers (Overpelt)
Platte dakbedekking : Polydak (Lommel)
Veiligheidscoördinatoe : Libost-groep (Hasselt)
Ingenieur : Horst-Betrac (Hasselt)
Architect : Jamaer Marc (Hasselt)
Betonvloeren : Gema (Alken)
Grondwerken : Croes (Geetbets)
Prefabbeton : Juma (Balen)